Hỗ trợ khởi nghiệp – Tấm huy chương hai mặt.

Sự quan tâm, hỗ trợ khởi nghiệp của nhà nước đóng vai trò quan trọng trong các dự án khởi nghiệp hiện nay. Tuy nhiên, hỗ trợ cho ai, hỗ trợ như thế nào,… là bài toán khó cho Việt Nam.

Từ phía nhà nước, trong thời gian gần đây đã có nhiều sáng kiến và chiến lược về quốc gia khởi nghiệp đã được đề xuất và khởi động. Gần đây, có đề án “Hỗ trợ hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới và sáng tạo quốc gia đến năm 2025” với hàng loạt hoạt động nhằm hỗ trợ cộng đồng khởi nghiệp như xây dựng khu tập trung hỗ trợ cộng đồng khởi nghiệp đổi mới sáng tạo, hỗ trợ một phần kinh phí đào tạo, phát triển cơ sở vật chất – Kỹ thuật phục vụ khởi nghiệp đổi mới, sáng tạo. Sử dụng quỹ của các quan để rót vốn đầu tư vào doanh nghiệp khởi nghiệp, cùng những ưu đãi về thuế.

Rõ ràng, sự quan tâm của nhà nước có vai trò quan trọng đối với các dự án khởi nghiệp của các cá nhân và tập thể mà ban đầu thường không có gì đáng kể về tài chính, ý tưởng sáng tạo và tinh thân quyết tâm cộng với sự tự tin với dự án của mình, sẽ thành công. Tuy nhiên hỗ trợ cho ai, hỗ trợ như thế nào, hỗ trợ bao nhiêu là phù hợp quả là bài toán khó tại Việt Nam.

Một số nước, thường được viện dẫn như một cái nôi, môi trường lý tưởng khởi nghiệp nhưng tiếc răng đó là những nước đang phát triển, giàu có thuộc tổ hợp tác và phát triển kinh tế (OECD), Israel, Singapore, Đài Loan và Hồng Kông.

Thế nên, với tiềm lực kinh tế như hiện nay, thì việc “noi gương” những nước khác để thúc đẩy phòng trào khởi nghiệp trên diện rộng là khó khả thi. Và nếu thực hiện được trên diện rộng, thì chắc chắn sẽ xảy ra trường hợp, nguồn lực vốn nhỏ bé lại được trải dài quá mức, dẫn đến tình trạng các Startup nếu may mắn chỉ nhận được một phần nhỏ với nhu cầu vật chất cần thiết để đưa các startup đến thành công.

Tiếp đến, là sự hỗ trợ của nhà nước cho các Starup nhiều khi lại đưa đến những điều không mong muốn. Đó chính là sự ra đời cũng những doanh nghiệp tồn tại theo kiểu “xác sống”. Hoạt động thoi thóp, tạo ra rất ít hiệu quả kinh tế như công ăn việc làm, thu nhập và tăng trưởng. Hãy lấy ví dụ singapore. một nước được coi là môi trường lý tưởng để khởi nghiệp, đặc biệt trong lĩnh vực kỹ thuật, công nghệ với sự hậu thuẩn của chính phủ nhằm cạnh tranh với thung lũng silicon.

Cùng cần biết thêm là Singapore cũng học hỏi mô hình của Israel, cũng hỗ trợ doanh nghiệp khởi nghiệp lên đến 85% , vốn cần thiết cho doanh nghiệp sttartup là 15%, nhưng đặc biệt là Singapore không ra những điều kiện khó khăn hơn.

Theo một khảo sát của Trung tâm khởi nghiệp Đại học quốc gia Singapore khảo sát năm 2016 cho biết. Tuy có đến hơn một nữa doanh nghiệp Startup tại nước này sống sót sau 5 năm, so với tỷ lệ 42% so với Anh. Nhưng rất nhiều doanh nghiệp trong số này hoạt động cầm chừng, không tạo ra doanh thu nhiều.

Điều này, xảy ra bất chấp thực tế, Singapore là một nơi dễ dàng khởi nghiệp trên thế giới, cũng như việc nước này được hưởng lợi từ một lực lượng lao động trình độ cao và tiếp cận thị trường rộng lớn và tăng trưởng nhanh ở cộng đồng ASEAN.

Tệ hơn, các doanh nghiệp các doanh nghiệp tăng trưởng nhanh và thành công thì có đến ⅔  Doanh nghiệp chỉ đơn giản sao chép ý tưởng kinh doanh đã thành công ở đâu đó, chứ không phải thành công dựa trên sáng tạo của riêng mình. Cuộc khảo sát cho thấy rất ít doanh nghiệp hoạt động trong “công nghệ sâu” và có tính cách mạng như trí tuệ nhân tạo.

Do vậy, bài học rút ra từ mô hình của Singapore và rộng hơn là Irsarel – Mô hình mà Singapore học hỏi không đến nơi đến chốn – có thể áp dụng vào hoàn cảnh của Việt Nam, nhưng phải có tính chọn lọc, trọng điểm với những yêu cầu khắt khe về lĩnh vực, chất lượng và hoạt động, cũng như sự tăng trưởng của doanh nghiệp Startup để cho nguồn lực có hạn của nhà nước được dồn vào những doanh nghiệp có khả năng tăng trưởng nhất trong lĩnh vực sáng tạo, có chiều sâu về công nghệ.

Nếu không, sự hỗ trợ của nhà nước bị dàn trải, lãng phí cho những doanh nghiệp mang tiếng là Startup nhưng là những doanh nghiệp thông thường. Không có sức lan toả mạnh về công nghệ cũng như kinh tế.